Wykonywanie kontaktów rodzica z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Według powyższej regulacji, kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej. 

Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka
i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia.  Życzenia dziecka należy nie tylko wziąć pod uwagę, lecz kierować się nimi tak, aby dziecko miało realny wpływ na kształt orzekanych co do jego osoby kontaktów. Jest to szczególnie ważne, gdy dziecko jest już w wieku nastoletnim, gdyż okres ten stanowi ważny etap rozwoju młodego człowieka.

Jeśli rodzice są w stanie porozumieć się w sprawach dotyczących dzieci, nie zachodzi potrzeba ingerencji sądu. W przypadku gdy rozwodzi się małżeństwo, posiadające na ten czas wspólne małoletnie dzieci, Sąd co do zasady orzeka o władzy rodzicielskiej, a w związku z tym także o kontaktach z dziećmi, jednak możliwe jest pominięcie rozstrzygania w tym zakresie na zgodny wniosek stron. Problem realizacji kontaktów rodzica z dzieckiem pojawia się w szczególności w przypadku, gdy rodzice są skonfliktowani i żyją w rozłączeniu. Jeżeli rodzice nie mogą dojść do żadnego porozumienia w kwestii kontaktów, mogą one zostać uregulowane przez Sąd opiekuńczy, który orzekając również bierze pod uwagę dobro dziecka oraz jego rozsądne życzenia. Sąd w kwestii kontaktów może wydać trzy rodzaje rozstrzygnięć, tj. może kontakty uregulować, może je ograniczyć lub zakazać ich utrzymywania. 

Uregulowanie sposobu utrzymywania kontaktu

Uregulowanie sposobu utrzymywania kontaktu przez Sąd może dotyczyć każdego rodzaju kontaktu. Rozumie się przez to nie tylko spotkanie z dzieckiem, ale też wymianę korespondencji, bezpośrednie porozumienie się czy porozumienie się na odległość  dzięki sprzętom elektronicznym jak telefon, drogą mailową, czy przez komunikatory. Oczywiście kluczowe znaczenie w omawianej kwestii będzie miał wiek, potrzeby i możliwości dziecka. 

Uregulowanie kontaktów polegać może na przebywaniu z dzieckiem, przykładowo w formie odwiedzin, spotkań czy zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu.
W przypadku odwiedzin chodzi o kontakt z dzieckiem w mieszkaniu czy domu, w którym dziecko zamieszkuje. W przypadku spotkań jest to kontakt z dzieckiem poza mieszkaniem czy domem, które mogą się odbywać w miejscowości, gdzie dziecko mieszka albo poza nią lub nawet poza granicami kraju. Zabranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu polegać może na wyjeździe z dzieckiem poza to miejsce, np. wyjazd wakacyjny.

Ustalenie kontaktów polega w największej mierze na określeniu konkretnych dat oraz godzin kiedy kontakt ma się odbywać, np. w każdy czwartek w godzinach od 16:00 do 20:00 oraz w I i III weekend miesiąca od soboty od godziny 09:00 do niedzieli do godziny 19:00. 

Ograniczenie utrzymywania kontaktów

Zarówno ograniczenie, jak i wyłączenie kontaktów z dzieckiem może nastąpić tylko na mocy decyzji Sądu, który tę kwestię rozstrzyga w formie postanowienia. Sąd opiekuńczy może: zakazać spotykania się rodzica z dzieckiem, zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, zezwolić na spotykanie się z dzieckiem tylko w obecności drugiego
z rodziców albo opiekuna, kuratora sądowego bądź innej osoby wskazanej przez sąd, ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość, a także zakazać porozumiewania się na odległość.

Podstawowym kryterium do wydania orzeczenia w kwestii ograniczenia wykonywania kontaktów jest dobro dziecka. Podsumowując, jeśli wymaga tego dobro dziecka, rodzicowi można ograniczyć prawo do utrzymywania kontaktów.

Zakaz utrzymywania kontaktów

Zakaz utrzymywania kontaktu rodzica z dzieckiem może być orzeczony przez Sąd jeśli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je narażają.

Zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego w sprawie o sygnaturze akr I CKN 1115/00, orzeczenie zakazujące utrzymywania kontaktów powinno wydane być wyjątkowo,
na przykład w sytuacji „gdy utrzymywanie osobistych kontaktów rodziców z dzieckiem zagraża jego życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu bądź wpływa demoralizująco na dziecko.”

W literaturze spotykamy się z poglądem, iż styczność z rodzicem może zagrażać dobru dziecka, jeżeli mógłby się ujawnić demoralizujący wpływ matki lub ojca odsuniętych od władzy rodzicielskiej wywierany nie tylko drogą bezpośredniego wpajania dziecku niemoralnych zasad lub niechęci do drugiego z rodziców, lecz także przez naganne prowadzenie się mogące być złym wzorem dla nieletniego. Wskazywano w ogólny sposób, iż zakaz powinien być reakcją sądu na stan zagrożenia sfery duchowej lub fizycznej dziecka, przykładowo przez nadmierne karcenie, wpajanie aspołecznych wzorców postępowania, demoralizowanie, zaszczepianie nienawiści do drugiego z rodziców, bowiem w takich sytuacjach każdy przejaw styczności może być niepożądany.

Kara pieniężna za utrudnianie kontaktów z dzieckiem i zapobieganie niewykonywaniu kontaktów

Często dochodzi do sytuacji, w których rodzic nie wywiązuje się z postanowień
w zakresie uregulowania kontaktów z dzieckiem. W przypadku gdy uregulowanie kontaktów z dzieckiem następuje na mocy orzeczenia sądu, ugody zawartej przed sądem lub mediatorem, a rodzic nie wykonuje lub niewłaściwie wykonuje swoje obowiązki, Sąd uprawniony jest do nałożenia na takiego rodzica kary pieniężnej. 

Uregulowanie to może się tyczyć obojga rodziców: 

1. rodzica, który ma wykonać kontakt z dzieckiem niemieszkającym z nim, a który nie stawia się na umówione spotkanie, bądź realizuje je w sposób nieprawidłowy, 
2. rodzica, który umyślnie utrudnia drugiemu wykonanie kontaktu z dzieckiem. 

Pamiętać należy, iż w sytuacji, gdy dziecko nie chce odbyć kontaktu z danym rodzicem, drugi rodzic powinien podejmować wszelkie dostępne mu działania w celu przezwyciężenia niechęci dziecka, gdyż utrudnianie kontaktów dziecka z drugim rodzicem, również może prowadzić do sankcji w tym zakresie. 

Najistotniejszą formą skutecznego zapobiegania niewykonywaniu kontaktów jest orzeczenie tzw. zastępczych kontaktów już na etapie ich ustalania. W treści postanowienia Sąd może umieścić uregulowanie precyzujące, że w przypadku gdy do kontaktów nie doszło
z powodu choroby małoletniego lub wizyty u lekarza, uprawniony do kontaktów będzie miał prawo do spotkania się z małoletnim przykładowo w najbliższy weekend w godzinach,
w których wcześniejszy kontakt się nie odbył. Zapobiegnie to nadużywaniu przez rodzica mieszkającego z dzieckiem przedkładania zaświadczeń lekarskich mających usprawiedliwić nieobecność dziecka podczas ustalonych kontaktów. 

Zobowiązanie rodziców do określonego postępowania

Sąd opiekuńczy, orzekając w sprawie kontaktów z dzieckiem, może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń. Możliwość dodatkowego ograniczenia swobodnego utrzymywania kontaktów ma doprowadzić do uzdrowienia stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi, a przede wszystkim pomiędzy samymi rodzicami, gdyż zwykle to ich konflikt jest źródłem nieprawidłowej relacji dziecka i rodzica. 

Podsumowanie: Jak uregulować kontakty z dzieckiem i jak może pomóc zwrócenie się do Kancelarii?

Jak już wyżej wspomniano, pierwszeństwo w zakresie uregulowania kontaktów z dziećmi ma zgodna wola obojga rodziców, którzy mając na uwadze dobro dziecka i jego rozsądne życzenia, wspólnie dochodzą do porozumienia w tym zakresie. Niekiedy jednak dojście do tego porozumienia poza drogą sądową nie jest łatwe ze względu na spór trwający między stronami, bądź żal spowodowany rozpadem związku, który wcześniej rodzice dziecka tworzyli i właśnie w takich sytuacjach rozsądnym krokiem może okazać się zwrócenie się do adwokata, który w sposób profesjonalny pomoże dojść do porozumienia, a także na każdym etapie sprawy będzie podejmował działania, mające na celu jak najlepsze zabezpieczenie interesów strony.

Kontakty z dzieckiem mogą zostać uregulowane także w drodze ugody zawartej przed mediatorem. Taka ugoda może być za zgodą stron zatwierdzona przez sąd i wówczas ma moc orzeczenia sądowego, a w związku z czym podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Ugoda pozwala stronom ukształtować swoją sytuację w sposób najbardziej im odpowiadający, mając jednocześnie na względzie zdanie drugiej strony.

W przypadku gdy wszystko wskazuje na to, że niemożliwe jest między rodzicami osiągnięcie porozumienia w zakresie realizacji kontaktów z dzieckiem, zasadne jest zwrócenie się z wnioskiem do Sądu. Każdy z rodziców może złożyć do Sądu wniosek
o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, a dokładnie do jego wydziału rodzinnego i nieletnich.
We wniosku konieczne jest zaproponowanie sposobu, w jaki kontakty miałyby się  odbywać - rodzic powinien wskazać dni i godziny kontaktów, określić miejsce kontaktów czy też sposób zabierania dziecka na kontakt i odwiezienia dziecka po spotkaniu. Pamiętać także należy,
że raz uregulowane kontakty, np. w wyroku orzekającym o rozwodzie, można zmienić, zwracając się z wyżej opisanym wnioskiem do właściwego Sądu. 

Wszelkie sprawy rodzinne, w których zaistniał spór między stronami, a zwłaszcza te które dotyczą także dzieci, wiążą się często z dużym ładunkiem emocjonalnym, który może okazać się znaczną przeszkodą, zarówno na etapie negocjacji w zakresie kontaktów z drugim rodzicem dziecka, jak i na etapie pisania stosownych wniosków i prowadzenia swojej sprawy przed sądem. Z tego też powodu, nieocenionym wsparciem może okazać się zwrócenie ze swoją sprawą do adwokata, który jako profesjonalny pełnomocnik nie tylko posiada wiedzę
w zakresie przepisów prawnych i stworzy stosowne pisma zarówno do drugiej strony jak i do sądu, ale także ma doświadczenie w prowadzeniu takich spraw i jest w stanie określić, jakie działania będą na danym etapie sprawy najskuteczniejsze, mając na uwadze dobro dziecka, jak i zabezpieczenie interesów rodzica.